Teknik plastik nedir? Mühendislik plastiğini emtia plastiğinden ayıran ne?

Üç ad, bir ayrım

Teknik plastik, mühendislik plastiği, endüstriyel plastik: üç ad da aynı kataloğun başında görülebilir ve alıcıya üç ayrı şey satılıyormuş gibi gelebilir. Aslında üçü de aynı ayrımı anlatır. Plastiklerin büyük kısmı ambalaja, şişeye ve gündelik eşyaya gider; küçük bir kısmı ise makine ve tesis parçası olarak yük, aşınma ve sıcaklık altında çalışmak için üretilir.

Bu yazı tanımı ve sınırı anlatır. Hangi malzemelerin bu aileye girdiğini ve stoktaki türlerini mühendislik plastikleri ana sayfasında ve malzemeler sayfasında bulabilirsiniz.

Üç ad, tek aile

Türkçede aynı aile için üç ad dolaşır:

• Mühendislik plastiği: en yaygın ad; üretici kataloglarının "engineering plastics" karşılığı.
• Teknik plastik: Almanca "technische Kunststoffe" ifadesinin karşılığı; atölyede sık duyulur.
• Endüstriyel plastik: satın alma dilinde, aynı aile için.

Üçü arasında bir sınıf farkı yoktur. Önemli olan adın kendisi değil, istenen malzemenin genel adıdır: POM-C, PA 6 G, PE 1000, PTFE, PEEK gibi.

Emtia plastiği ne demek

Emtia plastiği (commodity plastic) büyük hacimde üretilen, ambalaj, poşet, kap ve tek kullanımlık ürünlerde kullanılan plastiklerin adıdır. Bu ürünlerde beklenen şey düşük maliyet ve kolay şekillendirmedir; yük taşımak, aşınmaya dayanmak ya da sıcakta ölçü korumak beklenmez.

Sınır her zaman keskin değildir. Polietilen, polipropilen ve PVC ambalajda da kullanılan polimerlerdir; aynı polimerler levha ve çubuk olarak makine ve tesis işlerinde de kullanılır. Örneğin PE 1000, polietilenin çok yüksek molekül ağırlıklı türüdür ve kızak ya da aşınma plakasında kullanılır. Yani ayrım polimerin adıyla değil, sınıfı, formu ve föy değerleriyle yapılır.

Üreticiler bu aileleri çoğu zaman bir piramitle gösterir: tabanda emtia plastikleri, ortada mühendislik plastikleri, tepede yüksek performanslı plastikler. Piramit bir kılavuzdur; tek tek malzemeleri sıralamaz.

Bir plastiği "mühendislik plastiği" yapan ne

Bir malzemeyi mühendislik işine sokan dört özellik vardır. Her biri föyde ölçülmüş bir değerle görünür:

Tablo bir sıralama değildir; her malzeme başka bir işte öne çıkar. PA 6 G yük ve tokluk, POM-C ölçü kararlılığı, PE 1000 aşınma ve darbe, PEEK sıcaklık için seçilir. Malzemeleri yan yana karşılaştırma aracında okuyabilirsiniz; aracı en fazla dört malzemeyle kullanırsınız.

Mühendislik plastikleri neden metalin yerine kullanılır

Çoğu mühendislik plastiği metalden çok daha hafiftir: POM-C'nin yoğunluğu 1,41 g/cm³, PE 1000'in 0,93 g/cm³'tür (tipik, DIN EN ISO 1183-1, Röchling). Bazıları yağlamanın az olduğu yerde sessiz çalışır, korozyona uğramaz, elektriği yalıtır. Bu yüzden dişli, burç, kızak ve aşınma plakasında metalin yerine düşünülür.

Ama her işte değil. Plastiğin dayanımı ve rijitliği metalden düşüktür, sıcaklık arttıkça değerleri düşer, bir kısmı nem çeker. Kararı parçanın yükü, hızı, sıcaklığı ve ortamı verir; malzeme seçimi kılavuzdur, deneme ve tasarım doğrulamasının yerini tutmaz. Hangi işte hangi malzemenin düşünüldüğünü PA 6 G, POM-C, PE 1000 ve PEEK sayfalarında anlattık.

Yüksek performans: ayrı bir alt grup mu

PEEK ve PTFE gibi malzemeler çoğu zaman "yüksek performanslı plastik" diye ayrı anılır. Ortak noktaları, mühendislik plastiklerinin çoğunun bıraktığı sıcaklıkta çalışmaya devam etmeleridir. Ama birbirlerine benzemezler: PEEK sert ve dayanıklıdır, yük taşır; PTFE kaygandır ve kimyasallara karşı neredeyse tümüyle dayanıklıdır, ama yük altında akar. İkisi arasındaki seçimi PTFE mi PEEK mi yazısında anlattık.

Stoğumuzdaki aileler

Stoğumuzda 20 malzeme, 10 aile halinde durur. Aileleri kabaca üç gruba ayırabilirsiniz:

• Kayma ve aşınma için: polietilen serisi (PE 100, PE 300, PE 500, PE 1000, PE 1000 AST), poliamid (PA 6, PA 6 G), POM-C, PET.
• Kimyasal ortam ve tesis için: PP-H, PVC, polietilen; PTFE'nin saf ve dolgulu türleri.
• Sıcaklık, yalıtım ve özel işler için: PEEK, PTFE, laminatlar (fiber ve epoksi cam elyaf), akrilik.

Gruplar kesin sınırlar değildir; bir malzeme birden çok gruba girebilir. Örneğin PTFE hem kimyasal ortamda hem kayan parçada hem de elektrik yalıtımında kullanılır. Grup, nereden aramaya başlayacağınızı söyler; kararı föydeki değer verir.

Satın alırken: form ve ölçü

Mühendislik plastikleri parçaya dönüşmeden önce yarı mamul olarak satılır: levha ve çubuk. Parçanın geometrisi formu belirler. Stoktaki levha kalınlıklarını plastik levha sayfasında malzeme malzeme görebilirsiniz.

Levhayı en ve boyda, çubuğu boyda keseriz. Parça işlemiyoruz; ham malzemeyi ölçünüze kesip göndeririz.

Kaynaklar

• Röchling teknik veri föyleri: PA 6 G (akma gerilmesi), PE 1000 (yoğunluk, çentikli darbe), POM-C (yoğunluk).
• Ensinger POM-C ürün sayfası (su emilimi, ASTM D570).
• Victrex PEEK reçine föyü (erime ve camsı geçiş sıcaklığı).