Levha mı, çubuk mu? Parçaya göre yarı mamul seçimi

Aynı parça, birden çok form

Aynı parça çoğu zaman birden fazla formdan çıkabilir: bir burç kalın bir levhadan da, bir çubuktan da işlenebilir. Ama formlardan biri parçaya daha yakındır ve geri kalan her şey talaş olur. Satın aldığınız kilo, işleme süresi ve fire bu seçimle belirlenir.

Önce sınırımızı söyleyelim: parça işlemiyoruz. Levhayı en ve boyda, çubuğu boyda keser, ham malzemeyi ölçünüze göndeririz; parçayı kendi atölyeniz ya da işleme yaptırdığınız firma çıkarır. Bu yazı, o atölyeye hangi formda malzeme göndermeniz gerektiğini anlatır.

İki form, iki geometri

Levha ve çubuk, 20 malzemenin çoğunda stok kalemidir. PE 500 ve PE 1000 AST stoğumuzda yalnız levhadır. Hangi malzemenin hangi formda bulunduğunu plastik levha ve plastik çubuk sayfalarında malzeme malzeme görebilirsiniz. Stoğumuzda boru ya da içi boş çubuk yok; burç dolu çubuktan çıkarılır.

Dönel parça: neden çubuk

Yuvarlak bir parçayı levhadan çıkarmak mümkündür, ama dairenin çevresindeki köşeler fire olur. Kare bir parçadan daire çıkarıldığında malzemenin yaklaşık beşte biri köşelerde kalır. Çubukta bu fire yoktur; parça çapına en yakın stok çapı seçilir, yalnız işleme payı kadar malzeme kalkar.

Örnek: Ø 80 mm, 40 mm boyunda bir makara.

• Çubuktan: Ø 80 mm'ye en yakın stok çapı alınır, 40 mm'ye işleme payı eklenip boyda kesilir.
• Levhadan: en az 40 mm kalınlıkta levhadan 80 × 80 mm kare kesilir; köşeler fire olur.

Tek parçada fark küçük görünür; yüz parçada ciddi bir kilo farkına dönüşür.

Düz ve geniş parça: neden levha

Plaka, astar ve kızak gibi geniş ve ince parçaların çubukla bir ilgisi yoktur; levha bu iş için üretilir. Burada seçimi levha kalınlığı belirler: parçanın kalınlığına ve işleme payına en yakın stok kalınlığını seçin. Kalın levhadan ince parça çıkarmak hem fire hem işleme süresi demektir.

Levhada ikinci karar ebattır. Büyük bir parçayı tek levhadan mı çıkaracaksınız, yoksa iki parçayı birleştirecek misiniz? Stok levha ebatlarını malzeme sayfasında görebilirsiniz; parça stok ebadından büyükse bunu teklif notuna yazın.

Kalın ve büyük çaplı parça: kısa çubuk

Büyük çaplı bir tekerlek ya da kalın bir disk de çubuktan çıkar. Atölyede takoz denen bu kısa blok, çubuktan istediğiniz boyda kesilir; ayrı bir stok formu değildir. Parça çapına en yakın stok çapını seçin, boya işleme payını ekleyin. PA 6 G çubuğun stok ölçü aralığı Ø 800 mm'ye kadar çıkar.

Çapı, boyu ve adedi teklif notuna yazın. PA 6 G'nin levha ve çubuk bilgisi PA 6 G sayfasında.

Kiloyu karşılaştırarak karar verin

Kararsız kaldığınızda iki formun hacmini hesaplayın; kütle hacimle orantılıdır.

Örnek: POM-C'den Ø 100 mm, 30 mm kalınlığında bir disk.

• Çubuktan: Ø 100 mm, 30 mm boy. Hacim yaklaşık 0,24 dm³.
• Levhadan: 30 mm levhadan 100 × 100 mm kare. Hacim 0,30 dm³.

POM-C'nin yoğunluğu 1,41 g/cm³ (tipik, DIN EN ISO 1183-1, Röchling). Çubuktan yaklaşık 0,33 kg, levhadan 0,42 kg malzeme alırsınız. Bu hesapta iki payı da düşünün: kesim toleransı ve işleme payı. Hesabı elle yapmak yerine ağırlık hesaplayıcıyı kullanabilirsiniz; levha ve çubuk formlarını ayrı hesaplar. POM-C verisi POM-C sayfasında.

İşleme payını unutmayın

Kestiğimiz parça kesim yüzeyiyle gelir; taşlama, frezeleme ya da pah kırma yapmıyoruz. Parçayı işleyecekseniz:

• Çapa ve kalınlığa işleme payı ekleyin.
• Boyu kesim toleransıyla birlikte düşünün; boy kritikse ihtiyacınızı not alanına yazın.
• Nem çeken malzemede (PA 6, PA 6 G) ve ısıl genleşmesi yüksek malzemede (polietilen) payı biraz geniş tutun.

Form seçimini malzeme de etkiler

Form kararı yalnız geometriyle verilmez; malzemenin stok aralığı da sınır koyar. Üç durum sık görülür:

• Malzeme o formda yok. PE 500 ya da PE 1000 AST'den dönel bir parça gerekiyorsa çubuk stoğumuzda yoktur; parça levhadan çıkarılır ya da serinin çubuk stoklanan bir sınıfına (PE 300, PE 1000) bakılır.
• Çap ya da kalınlık aralık dışında. İhtiyacınız olan ölçü stok aralığının dışındaysa not alanına yazın; tedarik edebilir miyiz bakar, edemiyorsak açıkça söyleriz.
• Aynı malzemenin iki türü farklı formda. Poliamidde ince levha ve küçük çaplı çubukta çoğunlukla PA 6, kalın levha ve büyük çapta PA 6 G stoklanır. Formu seçerken türün de değiştiğini bilin; iki türün değerleri ayrı föylerde verilir.

Siparişte formu nasıl yazmalı

Kesim listesinde her satır bir kalemdir; formu açıkça yazın:

• POM-C levha, 20 mm, 500 × 1000 mm, 4 adet.
• PA 6 G çubuk, Ø 60 mm, 300 mm boy, 10 adet.

Satır düzeninin tamamı plastik kesim listesi yazısında, kesim kuralları ölçüye kesim sayfasında. Levha ile çubuk arasındaki farkı ad olarak yarı mamul plastik nedir yazısında anlatıyoruz.

Kaynaklar

• Stok formları: Aydınlar Makina Metal stok bilgisi (Aydınlar teyidi, 2026-11-02).
• Kesim kuralları: Aydınlar teyidi.
• POM-C yoğunluğu: Röchling POM-C teknik veri föyü (2025).